Jeżeli dopiero zaczynasz przygodę ze wspinaniem, zapisy typu VI.2, 6a+, 7b, V5 czy 7A+ mogą wyglądać jak szyfr. Wszystkie te oznaczenia mają jednak wspólną funkcję: informują, jak trudna jest dana droga wspinaczkowa albo problem boulderowy.
Problem w tym, że nie istnieje jedna uniwersalna skala wspinaczkowa stosowana na całym świecie. W Polsce spotkasz między innymi skalę Kurtyki, we Francji skalę francuską, w Alpach często UIAA, w Stanach Zjednoczonych YDS, a w boulderingu popularne są skale V i Fontainebleau.
Co więcej, nawet dwie drogi z tą samą wyceną mogą być odczuwane zupełnie inaczej. Jedna będzie wymagała siły palców, druga dobrej techniki na małych stopniach, a trzecia może mieć jeden bardzo trudny ruch i łatwą resztę. Na odczuwaną trudność wpływają również wzrost wspinacza, długość rąk, rodzaj wspinaczki, temperatura, wilgotność skały czy znajomość ruchów.
Dlatego skale wspinaczkowe najlepiej traktować jako umowny język opisujący trudność, a nie matematyczny pomiar.
Czym jest skala wspinaczkowa i co właściwie oznacza wycena?
Skala wspinaczkowa to system określania trudności drogi lub problemu wspinaczkowego. Im wyższa wycena w obrębie danego systemu, tym trudniejsza powinna być wspinaczka, ale porównywanie różnych skal zawsze ma charakter orientacyjny.
Wycena powstaje na podstawie doświadczenia wspinaczy. Nowej drodze najczęściej nadaje ją jej autor, czyli osoba, która jako pierwsza pokonała ją w określony sposób. Później kolejni wspinacze powtarzają drogę i mogą uznać, że zaproponowana trudność jest trafna albo że wymaga korekty.
Nie jest więc tak, że istnieje urządzenie, które po ukończeniu drogi pokazuje na ekranie „VI.3”. Cyfra wspinaczkowa jest propozycją opartą na doświadczeniu i porównaniu z innymi drogami.
Właśnie stąd bierze się subiektywizm wycen. Droga może być trudniejsza dla osoby niskiej, a łatwiejsza dla wysokiej. Wspinacz dobrze czujący się w przewieszeniu może uznać ją za łatwą, podczas gdy miłośnik płyt będzie miał zupełnie inne zdanie.
Dlaczego jedna wycena nie mówi wszystkiego?
Wyobraź sobie dwie drogi o tej samej wycenie. Pierwsza jest krótka, ale ma jeden bardzo trudny ruch. Druga jest technicznie nieco łatwiejsza, za to trzeba przez kilka minut wspinać się bez odpoczynku.
Na papierze obie mogą otrzymać tę samą cyfrę.
W praktyce pierwsza może być problemem dla osoby, która nie potrafi wykonać konkretnego ruchu, a druga dla wspinacza, któremu brakuje wytrzymałości.
Dlatego przy wyborze drogi warto patrzeć nie tylko na cyfrę, ale również na rodzaj wspinania, długość drogi, kąt nachylenia, wielkość chwytów i charakter terenu.
Polska skala wspinaczkowa – od I do VI i dalej
Polska skala wspinaczkowa wykorzystuje cyfry rzymskie od I do VI, a powyżej VI stosuje cyfry arabskie po kropce, na przykład VI.1, VI.2, VI.3 czy VI.8. W Polsce jest szczególnie mocno związana z tradycją wspinaczki skałkowej w Tatrach i na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej.
W polskim środowisku często mówi się również o skali Kurtyki, skali krakowskiej albo skali tatrzańskiej, choć współczesne użycie poszczególnych nazw nie zawsze jest całkowicie jednoznaczne.
Warto przede wszystkim zapamiętać logikę zapisu.
Najłatwiejsze stopnie znajdują się na początku:
I → II → III → IV → V → VI
Po przekroczeniu VI pojawia się bardziej szczegółowy podział:
VI.1 → VI.1+ → VI.2 → VI.2+ → VI.3 → VI.3+ …
W ten sposób można opisywać bardzo duży zakres trudności bez konieczności wymyślania kolejnych cyfr rzymskich.
Jak rozumieć polskie stopnie?
W dużym uproszczeniu:
- I–II – łatwe formy skalne, często zbliżone do łatwej wspinaczki lub scramblingu,
- III–IV – zaczyna się bardziej wymagająca wspinaczka, ale chwytów i stopni nadal jest sporo,
- V – potrzebna jest już dobra technika i świadome prowadzenie ruchu,
- VI – wspinanie staje się zdecydowanie bardziej wymagające technicznie,
- VI.1 i wyżej – mamy już do czynienia z drogami sportowo wymagającymi,
- VI.4, VI.5 i kolejne – poziom dla bardzo mocnych wspinaczy,
- VI.8 i okolice – ekstremalny poziom trudności.
Granice pomiędzy poszczególnymi stopniami nie są jednak matematycznie ostre. To właśnie dlatego w różnych rejonach można spotkać drogi, których wyceny po latach bywają dyskutowane.
Skąd wzięła się polska skala?
Rozwój współczesnego polskiego systemu wycen związany jest między innymi z Wojciechem Kurtyką, jednym z najwybitniejszych polskich wspinaczy i alpinistów. Wraz z rozwojem wspinaczki pojawiła się potrzeba dokładniejszego rozróżniania coraz trudniejszych dróg.
Sama idea nie polegała jednak na stworzeniu skali raz na zawsze. Wspinaczka cały czas się rozwijała, pojawiały się nowe poziomy trudności, a stare drogi były ponownie oceniane.
Dlatego skala ma charakter otwarty.
Co oznacza „cyfra” we wspinaniu?
Cyfra wspinaczkowa nie mówi wyłącznie o tym, jak duży wysiłek fizyczny trzeba włożyć w drogę. Określa przede wszystkim jej trudność wspinaczkową, a ta może wynikać z techniki, siły, równowagi, chwytów, stopni i charakteru ruchu.
W Polsce bardzo często możesz usłyszeć zdanie: „To jest dobra VI.2”. Nie oznacza ono, że każdy wspinacz na świecie automatycznie odbierze tę drogę jako dokładnie taki sam poziom trudności.
Właśnie dlatego określenia takie jak „cyfra”, „wycena” czy „stopień” są tak mocno zakorzenione w języku wspinaczy.
Ciekawym zjawiskiem jest również sandbagging, czyli sytuacja, kiedy droga wydaje się wyraźnie trudniejsza od sugerowanej wyceny. Bywa to szczególnie zauważalne w starych rejonach i na klasycznych drogach.
Nie oznacza to od razu, że autor wyceny się pomylił. Czasami charakter drogi sprawia, że dla konkretnego wspinacza jej trudność jest znacznie większa niż sugeruje cyfra.
Francuska skala wspinaczkowa – jak czytać 6a, 7b+ czy 8c?
Francuska skala wspinaczkowa wykorzystuje cyfry arabskie od 1 wzwyż oraz litery a, b i c, a pomiędzy poszczególnymi stopniami stosowany jest również znak „+”. Przykładowe wyceny to 5a, 6b+, 7c czy 9a.
To obecnie jeden z najważniejszych systemów stosowanych we wspinaczce sportowej z liną. Spotkasz go na drogach w wielu europejskich rejonach, a także w przewodnikach, we wspinaczce ściankowej i w opisach najtrudniejszych dróg świata. UIAA wskazuje, że współczesna skala francuska została z czasem szeroko przyjęta jako sposób odnoszenia trudności do innych systemów.
Schemat jest prosty:
6a < 6a+ < 6b < 6b+ < 6c < 6c+ < 7a
Czyli najpierw rośnie liczba, a w ramach jednego stopnia przechodzimy przez a, b i c, z możliwością dodania plusa.
Przykładowo:
7a+ jest trudniejsze od 7a, ale łatwiejsze od 7b.
Dzięki temu system pozwala bardzo dokładnie różnicować drogi.
Dlaczego francuska skala jest tak popularna?
Jej dużą zaletą jest szeroki zakres i stosunkowo płynne przechodzenie pomiędzy kolejnymi poziomami. Wysokie wyceny również dobrze pasują do współczesnego sportowego wspinania.
Najtrudniejsze drogi sportowe mają obecnie wyceny sięgające 9c.
Dobrym przykładem jest Silence 9c w Hanshelleren w Flatanger w Norwegii, droga pierwszego przejścia Adama Ondry w 2017 roku. Jej wycena pozostaje punktem odniesienia dla ekstremalnie trudnej wspinaczki sportowej.
Warto jednak pamiętać, że każda cyfra ma sens przede wszystkim w obrębie konkretnego systemu. Nie można powiedzieć, że „7” w dowolnej skali zawsze oznacza ten sam poziom.
Skala wspinaczkowa bouldering – czym różni się od wycen dróg z liną?
W boulderingu stosuje się przede wszystkim skalę V oraz skalę Fontainebleau. Obie służą do oceniania krótkich problemów wspinaczkowych pokonywanych na zasadach wspinaczki bez zabezpieczenia, z asekuracją materaca lub crash pada i partnerów.
Bouldering różni się od wspinaczki z liną nie tylko wysokością. Drogi są krótsze, ale często wymagają bardzo intensywnych ruchów, dużej siły palców, dynamiki i precyzyjnego ustawienia ciała.
Dlatego nie należy patrzeć na przykład na V5 jak na „odpowiednik” określonej drogi z liną. To dwie różne dyscypliny i dwa różne sposoby opisywania trudności.
Skala wspinaczkowa V – co oznaczają V0, V4 czy V10?
Skala wspinaczkowa V to amerykański system oceniania problemów boulderowych. Zaczyna się od łatwych problemów oznaczanych V0 i rośnie wraz z trudnością: V1, V2, V3, V4 itd.
Skala powstała w środowisku boulderowym związanym z Hueco Tanks w Teksasie. Jej twórcą był John „Verm” Sherman, a litera V pochodzi od jego przydomka „Vermin”. Sherman był jednym z najważniejszych pionierów rozwoju boulderingu w Hueco Tanks i stworzył otwartą skalę, która z czasem rozpowszechniła się na całym świecie.
Podstawowa zasada jest bardzo prosta:
V0 < V1 < V2 < V3 < V4 < V5 …
Im wyższa liczba, tym trudniejszy problem.
W praktyce możesz również spotkać oznaczenia V0- oraz V0+, a w niektórych przewodnikach także inne warianty plusów i minusów.
Współczesna skala jest otwarta. Oznacza to, że nie ma z góry ustalonego najwyższego poziomu.
Warto wiedzieć, że kiedy system V powstawał, poziomy znajdujące się na górnym końcu skali oznaczały zupełnie inną granicę ludzkich możliwości niż dzisiaj. Rozwój boulderingu sprawił, że skala była stopniowo rozszerzana.
Jak czytać skalę Fontainebleau?
Skala Fontainebleau, często określana po prostu jako Font, jest europejskim systemem wyceny boulderów. Używa cyfr i wielkich liter A, B oraz C, na przykład 6A, 6B+, 7C czy 8C+.
Fontainebleau we Francji jest jednym z najważniejszych historycznych miejsc rozwoju boulderingu. System wyceny związany z tym rejonem stał się jednym z najpopularniejszych sposobów określania trudności boulderów w Europie.
Tutaj zapis wygląda zupełnie inaczej niż w przypadku francuskiej skali dróg z liną.
Wspinaczka z liną: 6a, 6b+, 7c
Bouldering Font: 6A, 6B+, 7C
Wielka litera nie jest przypadkowa. Pomaga od razu rozpoznać, że mamy do czynienia z oceną boulderową.
Skala Font jest bardziej szczegółowa w obrębie poszczególnych cyfr. Możesz spotkać między innymi:
6A → 6A+ → 6B → 6B+ → 6C → 6C+ → 7A
To zupełnie inny zapis niż francuskie 6a–6c stosowane na drogach z liną.
Polska skala wspinaczkowa a francuska – czym się różnią?
Polska i francuska skala wspinaczkowa opisują trudność dróg, ale robią to za pomocą różnych oznaczeń. Polska korzysta z cyfr rzymskich i dalszego podziału od VI.1, natomiast francuska z cyfr arabskich oraz liter a, b, c i plusów.
Dla początkującego najłatwiej zapamiętać kilka przykładów:
| Polska skala | Francuska skala | Charakter orientacyjny |
|---|---|---|
| III | 3 | łatwa wspinaczka |
| IV | 4a–4c | łatwa do umiarkowanej |
| V | około 5a–5b | umiarkowana |
| VI | około 5c | średnio trudna |
| VI.1 | około 6a | wymagająca |
| VI.2 | około 6b | wyraźnie trudna |
| VI.3 | około 6c+ / 7a | trudna |
| VI.4 | około 7b | bardzo trudna |
| VI.5 | około 7c–8a | bardzo wysoki poziom |
| VI.6 | około 8b | ekstremalna |
| VI.7 | około 8c / 8c+ | ekstremalna |
| VI.8 | około 9a–9b | światowy, ekstremalny poziom |
To jest wyłącznie orientacyjne zestawienie, a nie ścisły przelicznik. Oficjalne materiały UIAA również wskazują, że poszczególne systemy wycen różnią się między sobą i wymagają ostrożności przy porównywaniu.
Dodatkowo konkretna droga może być wyceniona inaczej zależnie od rejonu i jego tradycji. Dlatego wspinacze często szybciej orientują się w trudnościach, gdy regularnie wspinają się w jednym rejonie, niż gdy próbują bezpośrednio przeliczać każdą cyfrę.
Skala UIAA – jak działa?
Skala UIAA wykorzystuje przede wszystkim cyfry rzymskie I, II, III, IV, V, VI, VII i kolejne, z możliwością stosowania znaków „+” i „−”. Jest szczególnie istotna w europejskiej tradycji alpinistycznej i wspinaczkowej.
Nazwa pochodzi od Union Internationale des Associations d’Alpinisme, czyli Międzynarodowej Federacji Związków Alpinistycznych.
Współczesna skala UIAA wywodzi się z historycznej skali Welzenbacha. W 1967 roku została oficjalnie przyjęta jako skala UIAA, a wraz z rozwojem wspinaczki wysokogórskiej była rozszerzana poza dawną granicę VI stopnia.
Przykładowo:
IV < IV+ < V− < V < V+ < VI− < VI < VI+ < VII− …
W niższych stopniach różnice mogą wydawać się niewielkie, ale wraz ze wzrostem trudności poszczególne poziomy oznaczają coraz bardziej wymagające ruchy.
Według opisu UIAA I stopień odpowiada najłatwiejszym formom scramblingu, podczas gdy wraz z kolejnymi stopniami zmniejsza się liczba i wielkość chwytów, rośnie znaczenie techniki, siły i precyzji ruchów. Od VIII skala pozostaje otwarta.
Amerykańska skala wspinaczkowa YDS – czym jest 5.10 i 5.12?
Amerykańska skala YDS, czyli Yosemite Decimal System, wykorzystuje zapis zaczynający się od 5.0 i przechodzący przez stopnie 5.10, 5.11, 5.12 itd. Wyższe stopnie są dodatkowo dzielone literami a, b, c i d.
Możesz więc spotkać:
5.9 → 5.10a → 5.10b → 5.10c → 5.10d → 5.11a
To system mocno związany z amerykańską tradycją wspinaczki, między innymi z Yosemite.
Ważne jest tutaj zrozumienie pewnego haczyka: 5.9 nie oznacza po prostu „dziewięć”, a 5.10 nie jest tylko kolejnym stopniem w identyczny sposób jak 5.9. Od poziomu 5.10 skala jest rozwijana przez kolejne litery i cyfry.
System YDS jest jednym z systemów uwzględnianych w oficjalnych materiałach porównawczych UIAA.
Brytyjska skala wspinaczkowa – dlaczego E4 6a to nie jest jedna cyfra?
Brytyjska skala wspinaczkowa różni się od większości popularnych systemów, ponieważ tradycyjna wycena składa się z dwóch elementów: stopnia ogólnego oraz stopnia technicznego. Przykładem może być E4 6a.
To jeden z najbardziej nietypowych systemów dla osoby przyzwyczajonej do francuskiego 6b+.
Brytyjski zapis niesie ze sobą znacznie więcej informacji.
Pierwsza część, na przykład HVS, E1 czy E4, określa ogólny charakter i powagę drogi. Bierze pod uwagę między innymi:
- trudność techniczną,
- długość trudnych odcinków,
- ekspozycję,
- jakość skały,
- charakter i bezpieczeństwo asekuracji,
- stopień zaangażowania psychicznego.
Druga część, na przykład 6a, odnosi się do trudności technicznej najtrudniejszego ruchu lub fragmentu drogi.
Brytyjski BMC bardzo wyraźnie podkreśla, że stopień techniczny nie opisuje liczby trudnych ruchów ani całego wysiłku na drodze. Ma przede wszystkim wskazać poziom najtrudniejszego fragmentu.
Dlatego dwie drogi z takim samym stopniem technicznym mogą mieć zupełnie inny charakter.
Na przykład droga o wysokiej ogólnej wycenie i stosunkowo niskim stopniu technicznym może być nie tyle trudna ruchowo, co poważna, słabo asekurowana albo wymagająca psychicznie.
To pokazuje, dlaczego nie każda skala wspinaczkowa mierzy dokładnie to samo.
Skala saska – gdzie można się z nią spotkać?
Skala saska jest historycznym systemem stosowanym przede wszystkim w rejonach piaskowcowych Saksonii i północnych Czech. Można spotkać ją między innymi w rejonach takich jak Adršpach.
Dla polskiego wspinacza może być szczególnie interesująca podczas wyjazdu za południową granicę.
To kolejny przykład pokazujący, dlaczego przed wyjazdem w nowe skały warto sprawdzić lokalny przewodnik. Znajomość polskiej czy francuskiej wyceny nie zawsze wystarczy.
Wspinanie w piaskowcu ma również własną tradycję, etykę i sposób asekuracji, więc sama znajomość cyfry nie daje jeszcze pełnego obrazu drogi.
Czy skale wspinaczkowe można dokładnie przeliczać?
Nie. Przeliczanie skal wspinaczkowych jest przydatne jako orientacyjna wskazówka, ale nie powinno być traktowane jako dokładne równanie matematyczne. Różne systemy uwzględniają inne aspekty trudności, a dodatkowo wyceny mogą różnić się między rejonami.
Najlepiej zobaczyć to na brytyjskim systemie. Francuskie 6b+ daje przede wszystkim informację o trudności drogi z liną, podczas gdy brytyjskie E4 6b informuje również o charakterze i powadze całej drogi.
Podobny problem pojawia się przy porównywaniu drogi sportowej z boulderem.
V5 i 7A+ są wycenami boulderowymi, ale nawet między V5 a 7A+ nie należy zakładać absolutnej matematycznej równoważności.
W praktyce bardziej użyteczne jest zapamiętanie przedziałów, a później sprawdzenie konkretnych dróg w przewodniku danego rejonu.
Skala wspinaczkowa bouldering – V czy Font?
V i Font to dwa najważniejsze systemy, z którymi możesz spotkać się przy boulderingu. V jest szczególnie popularna w Ameryce Północnej, natomiast Font jest bardzo rozpowszechniona w Europie.
Na ścianie wspinaczkowej możesz więc spotkać dwa podobne problemy oznaczone:
V4
oraz
6B
Nie oznacza to, że jeden z nich jest „lepszą” skalą. To po prostu dwa różne sposoby opisywania tej samej cechy, czyli trudności problemu.
Brytyjski Mountain Rescue Council/BMC publikuje orientacyjne zestawienia pokazujące relacje między V, Font i innymi systemami. Widać w nich jednak zakresy, a nie matematyczną zależność jeden do jednego.
Przykładowo według takiego zestawienia okolice V4–V5 mogą odpowiadać mniej więcej 6C–6C+ / 7A, ale konkretna wycena zależy od źródła i rejonu.
Jak styl przejścia wpływa na trudność?
Ta sama droga może być odczuwana zupełnie inaczej zależnie od sposobu jej pokonania. Wspinacz, który zna sekwencję ruchów, zwykle ma dużą przewagę nad osobą próbującą rozwiązać drogę po raz pierwszy.
Najczęściej spotkasz cztery określenia:
- On Sight (OS)
Wspinacz pokonuje drogę za pierwszym podejściem, bez wcześniejszego znajomości jej sekwencji ruchów i bez oglądania innych osób wykonujących drogę.
To jeden z najbardziej cenionych stylów przejścia, ponieważ wymaga zarówno sprawności fizycznej, jak i szybkiego „czytania” drogi.
- Flash (FL)
Droga jest pokonana za pierwszym właściwym podejściem, ale wspinacz może wcześniej otrzymać informacje dotyczące ruchów lub obejrzeć inne osoby.
Znajomość patentu może więc znacząco ułatwić zadanie.
- Red Point (RP)
Wspinacz przechodzi drogę bez odpadnięcia i bez obciążania liny podczas właściwego przejścia, ale wcześniej mógł ją próbować, odpadać i pracować nad poszczególnymi ruchami.
To właśnie tutaj pojawia się popularne patentowanie drogi.
Wspinacz może próbować różnych ustawień stóp, chwytów i sekwencji, aż znajdzie najbardziej efektywny sposób przejścia.
- Top Rope (TR)
Droga jest pokonywana metodą wspinaczki na wędkę, czyli z liną przechodzącą przez górny punkt asekuracyjny.
Ten styl może być bardzo dobry do nauki ruchów i pracy nad techniką, ale nie oznacza tego samego co prowadzenie drogi.
Dlaczego droga może być dla mnie trudniejsza niż dla kolegi?
Na odczuwaną trudność wpływają między innymi wzrost, zasięg rąk, siła palców, mobilność, technika, doświadczenie oraz styl wspinacza. Dlatego ta sama wycena nie gwarantuje identycznych odczuć u dwóch osób.
Wspinanie jest pod tym względem wyjątkowe.
Długi wspinacz może zrobić jednym ruchem coś, co niższa osoba musi rozwiązać w dwóch albo trzech etapach. Z kolei niższy wspinacz może lepiej poradzić sobie z pozycją, która wymaga mocnego złożenia ciała. Podobnie z techniką. Jeśli droga wymaga dużej liczby ruchów w przewieszeniu, wspinacz specjalizujący się w mocnym wspinaniu może poczuć się na niej świetnie. Osoba preferująca techniczne płyty może odebrać tę samą wycenę jako wyjątkowo trudną.
Nie ma więc nic dziwnego w tym, że dwie osoby robią drogę o tej samej wycenie i mają zupełnie różne opinie.
Co oznaczają plusy i minusy w skalach wspinaczkowych?
Plus i minus służą do dokładniejszego rozróżniania poziomów trudności pomiędzy podstawowymi stopniami. W zależności od systemu mogą być stosowane w nieco inny sposób.
W skali UIAA możesz spotkać:
V−, V, V+
W polskiej skali:
VI.1, VI.1+, VI.2
We francuskiej:
6a, 6a+, 6b
Nie należy jednak przenosić znaczenia znaku „+” pomiędzy wszystkimi systemami mechanicznie.
W przypadku francuskiej skali 6a+ jest konkretnym stopniem pomiędzy 6a i 6b. W innych skalach zapis może funkcjonować w innej strukturze.
Jak czytać wycenę drogi w przewodniku wspinaczkowym?
Najpierw sprawdź, jakiego systemu używa przewodnik, następnie odczytaj samą cyfrę, a dopiero później zwróć uwagę na dodatkowe informacje dotyczące charakteru drogi i asekuracji.
Przykładowo zapis:
Jura, VI.2, 18 m, sportowa
mówi znacznie więcej niż sama informacja „VI.2”.
Z kolei:
Fontainebleau, 7A+, boulder
od razu informuje nas, że mamy do czynienia z krótką formą wspinaczki i skalą Font.
W przewodniku warto szukać również informacji o:
- długości drogi,
- liczbie przelotów,
- rodzaju skały,
- kącie nachylenia,
- charakterze chwytów,
- sposobie asekuracji,
- ekspozycji i warunkach.
Sama cyfra jest tylko pierwszą warstwą informacji.
Czy początkujący wspinacz powinien znać wszystkie skale?
Nie. Na początku wystarczy dobrze rozumieć jeden system używany w miejscu, w którym najczęściej się wspinasz. Dopiero przed wyjazdem w inny rejon warto zapoznać się z lokalną skalą i jej przybliżonymi odpowiednikami.
Jeżeli zaczynasz na polskiej ściance albo Jurze, najważniejsze będzie zrozumienie polskich wycen.
Jeżeli jedziesz na wspinaczkowy wyjazd do Francji, Hiszpanii czy Włoch, przyda się znajomość francuskiej skali.
Jeżeli wybierasz się do Fontainebleau, naucz się czytać Font.
Jeżeli natomiast planujesz bouldering w Stanach Zjednoczonych, bardzo szybko zetkniesz się ze skalą V.
Nie ma sensu zapamiętywać całej tabeli na pamięć. Znacznie ważniejsze jest zrozumienie zasad i umiejętność odczytania legendy w przewodniku.
Skale wspinaczkowe – najważniejsze systemy w jednym miejscu
| System | Gdzie najczęściej spotkasz | Przykładowy zapis | Co ocenia? |
|---|---|---|---|
| Polska | Polska, m.in. Jura i Tatry | VI.1, VI.2+ | trudność drogi |
| Francuska | Europa i wiele rejonów sportowych | 6a, 7b+, 9a | trudność drogi |
| UIAA | Alpy, Tatry i tradycja alpejska | V+, VI, VII- | trudność wspinaczki |
| V | USA, bouldering na świecie | V3, V5, V10 | trudność bouldera |
| Fontainebleau | Europa, szczególnie bouldering | 6B, 7A+, 8C | trudność bouldera |
| YDS | USA | 5.10a, 5.12c | trudność drogi |
| Brytyjska | Wielka Brytania, trad climbing | E4 6a | trudność techniczna i charakter drogi |
| Saksońska | Saksonia, piaskowce Czech i Niemiec | lokalne stopnie skali | trudność wspinania |
Tabela ma charakter orientacyjny. Poszczególne systemy nie są wzajemnie idealnie równoważne. Oficjalne materiały UIAA publikują tabele porównawcze właśnie jako pomoc w orientowaniu się pomiędzy systemami, a nie jako ścisłe równania.
Jaką skalę wspinaczkową warto znać na początek?
Na początku najlepiej skupić się na skali używanej na Twojej ściance lub w najbliższym rejonie wspinaczkowym. Nie musisz znać wszystkich systemów, aby rozpocząć wspinanie.
Najważniejsze jest zrozumienie jednej rzeczy: wycena jest informacją, a nie wyrokiem.
Jeżeli wspinasz się dopiero od kilku tygodni i robisz drogi 5b, nie oznacza to, że każda droga 5b będzie dla Ciebie tak samo łatwa. Jedna może mieć duże, wygodne chwyty, a druga może być techniczną płytą, która wymaga zupełnie innego zestawu umiejętności.
Z czasem zaczniesz rozpoznawać również własne słabe i mocne strony. Możesz odkryć, że bardzo dobrze radzisz sobie z przewieszeniami, ale tracisz dużo siły na płytach. Albo odwrotnie.
Wtedy sama cyfra zaczyna znaczyć więcej, bo wiesz już, czego mniej więcej możesz się po niej spodziewać.
Skala wspinaczkowa – jak naprawdę korzystać z wycen?
Skala wspinaczkowa jest przede wszystkim narzędziem orientacyjnym. Pomaga wybrać drogę odpowiednią do poziomu, porównać własne postępy i zrozumieć opisy w przewodniku, ale nie zastępuje doświadczenia ani oceny warunków na miejscu.
Z czasem przestaniesz patrzeć na wycenę jak na konkretną granicę: „VI.2 zrobię, VI.3 nie zrobię”. Zaczniesz raczej traktować ją jako zakres trudności.
Dużo ważniejsza stanie się odpowiedź na pytanie: jaki to rodzaj trudności?
Czy trzeba mieć mocne palce? Czy droga jest techniczna? Czy większość trudności znajduje się w jednym miejscu? Czy jest przewieszona? Czy wymaga dobrego balansu? Czy ma trudną asekurację?
Dopiero wtedy wycena zaczyna być naprawdę użyteczna.
I chyba właśnie to jest najbardziej charakterystyczne dla wspinania. Cyfra znajduje się w przewodniku, ale prawdziwa wycena zaczyna się dopiero wtedy, gdy stajesz pod ścianą i próbujesz zrobić pierwszy ruch.
Obrazek wyróżniający: saleve2000, CC BY 3.0, Wikimedia Commons
Może Cię także zainteresować:
- Via ferrata – dla kogo i gdzie? Sprzęt potrzebny do wspinaczki górskiej
- Wspinaczka na wędkę – Na czym polega ten sport? Techniki wspinania i asekuracji
- Grossglockner – najwyższy szczyt Austrii. Wejście drogą normalną
- Piz Bernina w Alpach Wschodnich – jak zdobyć szczyt?
- Via ferraty w Polsce. Gdzie się znajdują, jak się przygotować?
